Czynniki i skutki stresu

Według T. Holmesa i R. Rahe wyróżnić można w naszym życiu czynniki, które z dużym prawdopodobieństwem wywołują stres. Zgodnie z utworzoną przez nich skalą stresu – Social Readjustment Rating Scale (SRSS), każdemu wydarzeniu życiowemu nadać możemy liczbę punktów, gdzie 100 punktów jest maksymalnym obciążeniem naszego organizmu.

Tabela 1 Skala stresu według T. Holmesa i R. Rahe. Źródło: http://www.eurostudent.pl/PORADNIK-Zbadaj-poziom-stresu,artykul,1117,artykuly.html

Wydarzenie życiowe
Liczba punktów
Śmierć współmałżonka100
Rozwód73
Separacja małżeńska65
Pobyt w więzieniu63
Śmierć bliskiego członka rodziny63
Zranienie ciała lub choroba53
Zawarcie małżeństwa50
Zwolnienie z pracy47
Pogodzenie się ze skłóconym współmałżonkiem45
Przejście na rentę lub emeryturę45
Choroba w rodzinie44
Ciąża40
Kłopoty w pożyciu seksualnym39
Powiększenie się rodziny39
Rozpoczynanie nowej pracy zawodowej39
Zmiany w dochodach finansowych38
Śmierć bliskiego przyjaciela37
Zmiana zawodu36
Wzrost konfliktów małżeńskich35
Hipoteka ponad 10000 dolarów31
Wiadomość o konieczności zwrotu większego długu lub pożyczki30
Zmiana stopnia odpowiedzialności w życiu zawodowym29
Opuszczenie przez dzieci domu rodzinnego29
Kłótnie i starcia z krewnymi współmałżonka29
Wzmożenie wysiłku dla wykonania jakiegoś zadania28
Początek lub zakończenie pracy zawodowej współmałżonka26
Rozpoczęcie lub zakończenie nauki szkolnej26
Zmiany standardu, poziomu życia25
Zmiany osobistych nawyków i przyzwyczajeń24
Starcia z szefem23
Zmiany warunków pracy lub najbliższego otoczenia20
Zmiana mieszkania20
Zmiana szkoły20
Zmiany w spędzaniu wolnego czasu19
Zmiany w praktykach religijnych19
Zmiany w nawykach życia towarzyskiego18
Hipoteka lub zaciągnięcie długu poniżej 10000 dolarów17
Zmiana nawyków snu16
Zmiany częstości spotkań rodzinnych15
Zmiany nawyków żywieniowych15
Urlop13
Święta Bożego Narodzenia12
Małe naruszenie przepisów prawnych11

Sumując liczbę punktów z przeciągu dwóch ostatnich lat, możemy oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia poważnej choroby somatycznej w ciągu kolejnych dwóch lat:

  • 150 – 199 jednostek stresu – 37% szansa choroby
  • 200 – 299 jednostek stresu – 51% szansa choroby
  • ponad 300 jednostek stresu – 79% szansa choroby

Warto wyróżnić czynniki stresowe związane z pracą. Dzielą się one na pięć grup:

  1. Fizyczne warunki środowiska pracy (m.in. hałas, niewłaściwa temperatura, nieodpowiednie oświetlenie)
  2. Charakter pracy (przeciążenie lub niedociążenie pracą, praca pod presją czasu, praca zmianowa, monotonna praca, często wprowadzane zmiany
    w pracy)
  3. Wymagania zadania / roli a zakres posiadanej kontroli
  4. Rola w organizacji i zakres kontroli
  5. Kariera zawodowa (stanowisko niezgodne z kompetencjami
    lub oczekiwaniami, niepewność pracy).

Zgodnie z teorią zarówno zbyt silny stresor, czyli taki który przekracza możliwości adaptacyjne danej jednostki oraz stres, który trwa bardzo długo, jest szkodliwy dla organizmu. Jednym z poważniejszych psychologicznych następstw stresu zawodowego jest zespół wypalenia zawodowego, który cechuje wyczerpanie emocjonalne oraz depersonalizacja. Stres prowadzi również do depresji, co w dłuższej perspektywie czasowej może nawet doprowadzić do samobójstwa. Zbyt długotrwały stres może również skutkować rozwojem zaburzeń psychicznych – przede wszystkim dotyczy to zaburzeń lękowych (nerwicowych). Ekstremalnie silny stresor może prowadzić natomiast do PTSD (zespołu stresu pourazowego), jak również do zaburzeń osobowości.

Stres skutkuje również obniżeniem koncentracji i kreatywności oraz poczuciem izolacji i wycofania.

Tabela 2 Możliwe objawy stresu na poziomie indywidualnym, interpersonalnym i organizacyjnym. Na podstawie: Beck, P., Jonie, J., Schaufeli, W. „Stres zawodowy a zdrowie pracowników, w: Chmiel, N. (red., „Psychologia pracy i organizacji. GWP, Gdańsk 2003)

Możliwe objawy stresu na poziomie

indywidualnym, interpersonalnym i organizacyjnym

Typ reakcji / poziomIndywidualnyInterpersonalnyOrganizacyjny
AfektywneNiepokój, napięcie, złość, przygnębienie, apatiaDrażliwość, nadwrażliwośćNiezadowolenie z pracy
PoznawczeBezradność / bezsilność, upośledzenie funkcji poznawczych, trudności z podejmowaniem decyzjiWrogość, podejrzliwość, projekcjaCyniczny stosunek do roli zawodowej, poczucie, że jest się niedocenianym, brak zaufania do współpracowników, przełożonych i kierownictwa
FizyczneZłe samopoczucie fizyczne (ból głowy/migreny, mdłości itp., zaburzenia psychosomatyczne (zaburzenia żołądkowo-jelitowe, choroba wieńcowa serca itp., osłabienie układu immunologicznego, zmieniony poziom hormonów, zaburzenia menstruacji, napięte mięśnie (zwłaszcza karku i pleców
BehawioralneNadaktywność, impulsywność, zwiększone spożycie środków pobudzających (kofeiny, tytoniu i niedozwolonych substancji odurzających, nadmierny apetyt lub brak apetytu, bezsennośćGwałtowne wybuchy, zachowania agresywne, konflikty interpersonalne, izolacja społeczna, wycofanie z życia społecznegoNiski poziom wykonywania pracy, obniżona wydajność, opieszałość, fluktuacja personelu, częstsze zwolnienia lekarskie, niewłaściwe zarządzanie czasem
MotywacyjneUtrata zapału, utrata entuzjazmu, utrata złudzeń, rozczarowanie, znudzenie, zobojętnienieUtrata zainteresowania innymi, obojętność, zniechęcenieUtrata motywacji do pracy, opór przed pójściem do pracy, tłumienie inicjatywy, niskie morale

Są to reakcje bezpośrednie. Natomiast po dłuższym okresie ich występowania pojawiają się reakcje chroniczne / odroczone:

¨      Symptomy fizjologiczne: choroba wieńcowa, nadciśnienie krwi, choroba wrzodowa, miażdżyca, cukrzyca, alergie

¨      Symptomy psychologiczne: depresja, nerwica, wyczerpanie zawodowe, wypalenie zawodowe, utrata sensu pracy, niezadowolenie z życia

¨      Symptomy behawioralne: rezygnacja z pracy, strajki.

Już 400 lat przed naszą erą Platon zauważył powiązanie między chorobami ciała a stanem umysłu i duszy. Obecnie naukowcy udowadniają, że stan naszego umysłu i sposób postrzegania danych sytuacji wpływa na nasze ciało i choroby. Wiele wieków nie pamiętano o tej prawidłowości. Leczono ciało w zupełnej rozdzielności od psychiki i na odwrót. Od pewnego czasu intensywnie powiązaniem ciała i psychiki zajmują się głównie specjaliści z zakresu psychoimmunologii. Obecnie uważa się, że bardzo wiele chorób, na które cierpimy ma swoje korzenie w odczuwanym przez nas stresie. Stres wywołuje choroby serca, nadciśnienie, depresję, migreny, gorączki, alergie i raka. Jeżeli osobiście nie dotykają nas te choroby, to ponosimy koszty z nimi związane.

Według badań w ramach Nortwestern National Life 40% badanych uznaje swoją pracę za ekstremalnie stresującą. Wyniki badań prowadzonych przez Yale University wykazują, że aż 29% pracowników ankietowanych odczuwa stres związany z pracą. Wskaźniki występowania stresu w miejscu pracy z roku na rok rosną. W ciągu 25 lat (1955-1979) w Wielkiej Brytanii liczba absencji pracowników wzrosła o 528%. Szacuje się, że koszty absencji chorobowej spowodowanej przez stres i zaburzenia psychiczne przekraczają rocznie 5 miliardów funtów, co równe jest ponad 10% produktu narodowego brutto. Dane te świadczą o ogromnym i ciągle wzrastającym znaczeniu poznania problematyki i uwarunkowań dotyczących stresu. Choroby, których źródłem jest silny stres stają się coraz bardziej powszechne. Koszty, jakie ponoszą państwa na leczenie swoich obywateli stale wzrastają. Według Światowej Organizacji Zdrowia depresja oraz choroby związane z depresją staną się głównym źródłem chorób do 2020 oku. Osoby chore na depresję są bardziej podatne na chroniczne choroby, takie jak astma, artretyzm, cukrzyca czy choroby serca. Szacuje się, że w Wielkiej Brytanii już jeden milion ludzi używa silnego środka przecidepresyjnego – jakim jest Prozac. Palenie tytoniu, obżarstwo, nadmierne spożywanie alkoholu – to najczęściej pojawiające się reakcje.

Należy jednak pamiętać o tym, że stres nie jest zawsze zjawiskiem złym.
W pewnych sytuacjach przynosi korzyści, np. mobilizuje do zwiększonego wysiłku, motywuje do działania. Jest to tzw. eustres. Stres, który wywołuje odwrotne skutki tzn. dezorganizuje działania to dystres. Ze stresem nie należy więc walczyć a skutecznie nim zarządzać.

Rysunek 1 Eustres i dystres. Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Stres.

W związku z tym coraz bardziej popularne stają się programy zarządzania stresem (stress management programmes), mające na celu wykorzystanie mobilizacji, wywołanej niskim poziomem stresu (eustres). Jednocześnie mają one zabezpieczyć przed dystresem, który prowadzi do wyczerpania organizmu i zablokowania potencjału danej jednostki.

Podziel się
  • Print
  • Facebook
  • Yahoo! Buzz
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Add to favorites
  • email
  • LinkedIn
  • PDF

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin

coaching poznań - stres i relaks poznań - warsztaty antystresowe poznań - coaching warszawa żoliborz - coaching biznesowy - stres i relaks warszawa